ผมคิดถึง จอห์น พาทิทุคชี ขึ้นมาตงิดๆ เมื่อเตรียมตัวเขียนถึง อวิชัย โคเฮน ในครั้งนี้ เลยขออนุญาตย้อนความกลับไปถึงเรื่องที่ติดค้างอยู่ในใจมานานแล้วเสียหน่อย

            จริงๆ ทั้ง จอห์น และ อวิชัย มีความเกี่ยวข้องกันอยู่บ้าง ตรงที่เคยเป็นมือเบสของ ชิค คอเรีย นักเปียโนรุ่นใหญ่ด้วยกันทั้งคู่

            จอห์น เล่นในวง “อะคูสติค แบนด์” และ “อิเล็กทริค แบนด์” ของ ชิค คอเรีย ส่วน อวิชัย เล่นในวงหกชิ้น (Sextet) ที่มีชื่อเรียกว่า “ออริจิน” (Origin)  นอกจากนี้ ทั้งคู่ยังมีผลงานออกกับสังกัด “สเตร็ทช์ เร็คคอร์ดส” ของ ชิค คอเรีย อีกด้วย

            ความทรงจำที่มีต่อ จอห์น พาทิทุคชี ผุดพรายมาจากเรื่องราวการแสดงสดของมือเบสคนนี้  ณ เวทีหัวหินแจ๊สเฟสติวัล เมื่อปี ค.ศ.2005 คราวนั้น จอห์น มาแสดงในแบบทริโอ มีนักดนตรีดาวรุ่งจากนิวยอร์กซิตี อดัม โรเจอร์ส มือกีตาร์ และ แคลเรนซ์ เพนน์ มือกลอง มาร่วมสร้างสีสัน

            นับเป็นเรื่องน่าเศร้าใจสำหรับคอเพลงแจ๊สชาวไทย เมื่อการแสดงในครั้งนั้น แม้จะดีหาที่ติมิได้ แต่คุณภาพเสียงเลวร้ายเกินกว่าจะยอมรับ โดยสิ่งที่ล้ำออกมาเบื้องหน้า คือเสียงเบสของ จอห์น พาทิทุคชี ที่มีอาการ “บวมตุ่ย” ฟังไม่ได้โฟกัส และมีคลื่นความถี่ค้างจนรบกวนย่านเสียงอื่นๆ ทั้งหมด

             ผมว่าค่ำวันนั้นน่าจะมีหลายคนอดเสียใจกับสภาพที่เกิดขึ้นไม่ได้ ดนตรีจากศูนย์กลางดนตรีของโลก กลายมาเป็น “สวะ” ทางเสียง เห็นแล้วอดเสียดายของดีๆ กับเม็ดเงินที่ทางผู้จัดจ่ายไป

            ทราบมาว่าซาวด์เอนจิเนียร์ที่ดูแลเวทีในวันนั้น  พิจารณาผ่านสติปัญญาของเขาว่ามือเบสเป็นหัวหน้าวง เพราะฉะนั้น เลยจัดการมิกซ์ให้เสียงเบสนำโด่ง จนขาดความสมดุลทางดนตรีไปในที่สุด ฟังๆ แล้วช่างไม่ต่างจากเรื่องตลกน้ำตาเล็ดเลยสักนิด แย่ตรงที่มันเป็นเรื่องจริง

            0 0 0 0 0

            เท่าที่ผ่านประสบการณ์การฟังคอนเสิร์ต ณ เวทีต่างๆ ทั่วทุกมุมโลกมาพอสมควร และได้จัดคอนเสิร์ตด้วยตัวเองมาแล้วกว่า 30 ครั้ง ผมคิดว่าคุณสมบัติที่ขาดหายของ “ซาวด์เอนจิเนียร์ภาคสนาม” (บางคน) ในบ้านเรา คือ มีชั่วโมงฟังเพลงน้อย มีความเข้าใจใจสไตล์เพลงต่างๆ เพียงน้อยนิด ใช้หลักการมิกซ์เสียงด้วยแนวทางสำเร็จรูป ผ่านเสียงดนตรี “เชิงเดี่ยว” ที่ตัวเองคุ้นเคย เช่น มิกซ์กระเดื่องกลองให้ดังแบบเพลงร็อค ทั้งที่เป็นคอนเสิร์ตแจ๊ส เป็นต้น และในเวลาเดียวกันยังมีอัตตาอันน่าขนลุกขนพอง คิดว่าตัว “ข้าแน่” ชนิดลบให้หายจากกมลสันดานได้โดยยาก

            ทางออกที่ดีของเรื่องนี้ คือการฟังเพลงให้ทะลุปรุโปร่งในแนวนั้นๆ ซึ่งตลอดช่วงเวลาอันยาวนานของประวัติศาสตร์การบันทึกเสียง เรามีมือเบสเป็นนายวง หรือนายโปรเจ็คท์นับไม่ถ้วน ในสายแจ๊สนั้น เรามีอัลบั้ม Bass On Top ของ พอล เชมเบอร์ส , Vienna Blues ของ ออสการ์ เพททิฟอร์ด , Ah-Um ของ ชาร์ลส์ มิงกัส, ซีรีส์ Some of MY Best Friends are ของ เรย์ บราวน์ นี่ยังไม่นับรวม ต้นเรื่องของเรา ทั้ง จอห์น พาทิทุคชี และ อวิชัย โคเฮน ที่ผมกำลังจะกล่าวถึงในคราวนี้

            ผมคิดว่าอัลบั้ม Gently Disturbed บรรเลงโดยวงทริโอของ อวิชัย มีคุณภาพเสียงที่ลงตัว โดยเฉพาะการจัดสมดุลระหว่างเครื่องดนตรีทั้ง 3 ชิ้น  เปียโน-เบส-กลอง อีกทั้งความใสกระจ่างของเครื่องดนตรีแต่ละชิ้นปรากฏชัด ทั้งที่บ่อยครั้งตัวโน้ตของ เบส และ เปียโน อยู่ในย่านความถี่ที่ใกล้เคียงกัน เรื่อยไปจนถึงการเก็บเอาบรรยากาศความสดของการบรรเลงไว้ในรูปของไฟล์ได้อย่างน่าตื่นตาตื่นใจ

            แต่เหนือไปกว่าคุณภาพการบันทึกเสียง (ซึ่งสมควรอย่างยิ่งที่ ซาวด์เอนจิเนียร์ บ้านเราควรฟังไว้ศึกษา) สิ่งที่ผลิบานและงอกงามออกมามากกว่านั้น คือการนำองค์ประกอบดนตรีพื้นฐานอย่างเพลงโฟล์คท้องถิ่นออกมาสานต่ออนาคตของดนตรีแจ๊ส ชนิดที่หาก อวิชัย นักดนตรีสายเลือดอิสราเอลจากเมืองเยรูซาเล็มทำได้ คนไทยก็น่าจะมีหวังไม่น้อยเช่นกัน

            0 0 0 0 0

            อวิชัย โคเฮน อายุ 38 ปี กำลังเป็นมือเบสดาวรุ่งในวงการแจ๊สนิวยอร์กวันนี้ ผลงานทั้งการแสดงสด และอัลบั้มของเขา ได้รับการยกย่องถึงการเปิดโลกทัศน์ในระนาบกว้าง โดยนิตยสารดาวน์บีท ขณะที่เขาเองยังจัดเป็น 1 ใน 100 มือเบสที่ทรงอิทธิพลที่สุดแห่งคริสศตวรรษที่ 20 โดยนิตยสาร เบส เพลเยอร์ อีกด้วย

            มือเบสเชื้อสายยิวฝึกปรือวิชาดนตรีที่บ้านเกิด ก่อนได้เรียนต่อที่ “นิว สกูล” และ “มานส์ คอลเลจ ออฟ มิวสิค” ในนิวยอร์ก กระนั้น กว่าจะมีชื่อเสียงอย่างทุกวันนี้ เขาผ่านช่วงเวลาลำบากมาไม่น้อย เช่น เคยต้องทำงานหลายๆ แบบ รวมถึงงานก่อสร้างเพื่อประคับประคองตัวเองเลี้ยงปากเลี้ยงท้องไปพลางๆ ก่อนจะมีงานเล่นดนตรีอย่างเป็นเรื่องเป็นราว

            อวิชัย ได้งานเล่นกับ แดนิโล เปเรซ มือเปียโนลาติน จากนั้น ชิค คอเรีย เห็นแววเลยชักชวนให้ไปเล่นประจำในวง ก่อนจะก้าวออกมาทำวงดนตรีของตัวเอง พร้อมๆ กับมีงานเล่นอัดเสียงหรือแบ็คอัพให้ศิลปินคนอื่นๆ เช่น บ๊อบบี แมคเฟอร์ริน, เฮอร์บี แฮนค็อก, รอย ฮาร์โกรฟ, ปากิโต ดี ริเวอรา จนถึงศิลปินป๊อปอย่าง อลิเชีย คีย์ส

            ในวงทริโอของ อวิชัย โคเฮน เขามี มาร์ค กุยเลียนา มือกลองยอดฝีมือจากนิวเจอร์ซีย์ ที่นักวิจารณ์ให้ความสนใจ แม้กระทั่ง บิลล์ บรูฟอร์ด แห่ง เยส ยังยกนิ้วให้

            มาร์ค เล่นดนตรีมาอย่างโชกโชนตั้งแต่เป็นวัยรุ่น เขาจบ “แจ๊สศึกษา” จากมหาวิทยาลัยแพทเทอร์สัน โดยปัจจุบันนอกจากทำวงกับ อวิชัย แล้ว เขายังพลังเหลือเฟือในการทำวงแนว “แจ๊ส การาจ กึ่งทดลอง” ชื่อว่า Heernt โดยมีอัลบั้มออกมาชุดหนึ่งแล้ว

            ส่วนที่น่าสนใจไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากันนั้น คือ ชาย มายสโตร นักเปียโนชาวอิสราเอลวัยละอ่อน (เกิดปี ค.ศ. 1987) ซึ่งมีบทบาทอย่างสูงในวงทริโอวงนี้ โดยเข้าร่วมวงกับ อวิชัย ตั้งแต่อายุยังไม่ถึง 20 ปีเต็ม

            ชาย เรียนจบดนตรีคลาสสิกจากอิสราเอล ก่อนจะได้ทุนมาเรียนต่อที่วิทยาลัยดนตรีเบิร์กลีอีก 4 ปี ปัจจุบัน ถือเป็นความหวังหนึ่งของวงการแจ๊สในการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ ให้ปรากฏสู่สายตาแฟนเพลง

            0 0 0 0 0

            ก่อนถึงอัลบั้ม Gently Disturbed ผมกับเพื่อนบางคนเคยมีโอกาสได้ฟังและชมดีวีดีบันทึกการแสดงสดของ อวิชัย โคเฮน ที่ บลูโน้ต ซึ่งเป็นงานที่ออกวางขายเมื่อปีกลาย โดยคราวนั้น อวิชัย เล่นอิเล็คทริคเบส ในบางเพลง แต่เมื่อมาถึงอัลบั้มนี้ มุมมองในการประสมวงแบบทริโอ ชวนให้ระลึกถึงแนวทาง “เปียโน ทริโอ” ในแบบฉบับของอะคูสติคที่น่าติดตามไม่น้อย

            เคยมีคนเปรียบเทียบว่า หาก แบรด เมห์ลดาว คือผู้เปิดโลกทัศน์วงทริโอในยุคนี้ผ่านมุมมองของความเป็นมือเปียโน อวิชัย โคเฮน ก็ไม่ต่างจากการเป็นผู้เปิดโลกทัศน์วงทริโอในยุคนี้ ผ่านมุมมองของความเป็นมือเบสเท่าใดนัก

            โดยภาพของอัลบั้ม Gently Disturbed  ยังเป็นการผสมผสานระหว่างแจ๊สกับดนตรีโฟล์ค โดยเฉพาะดนตรีที่มีกลิ่นอายตะวันออกตามแนวถนัดของ อวิชัย เพลงส่วนใหญ่แม้เป็นบทประพันธ์ใหม่ที่อาจจะไม่คุ้นหูนักฟังวงกว้าง แต่ด้วยชื่ออัลบั้มที่สื่อเป็นนัย ทำให้งานเพลงในอัลบั้มนี้ดูจะฟังสบายกว่าชุดก่อนหน้าไม่น้อย

            Seattle เป็นเพลงเปิดอัลบั้ม ที่ไม่กี่ห้องแรกผ่านเสียงเดี่ยวเปียโนอาจจะชวนให้คิดถึงดนตรีสไตล์นิวเอจ แต่แล้วความเข้มข้นของสารัตถะทางดนตรีก็ค่อยๆ เพิ่มขึ้นทีละน้อย เมื่อเครื่องดนตรีชิ้นอื่นๆ เสริมเข้ามา โดยเฉพาะแนวพูดน้อยต่อยหนักของ อวิชัย ที่อิมโพรไวซ์เบสทันที ด้วยทิศทางอันแม่นยำ

            ส่วน Chutzpan มีทำนองอันอ่อนหวาน งดงามในตัวเอง ตัวเพลงค่อยๆ ทวีไดนามิคทีละน้อย ตามด้วย Lo Baiom Velo Balyla ที่แนวทำนองดูเหมือนจะอิงทางเพลงคลาสสิกอยู่ในที  ปฏิสัมพันธ์ของสมาชิกในวงเป็นไปอย่างหลวมๆ และผ่อนคลาย

            พวกเขาเพิ่มดีกรีชัดเจนขึ้นใน Pinzin Kinzin เต็มไปด้วยความเร้าใจและยากแก่การคาดเดา Puncha Puncha ยังอิงสูตรเดิมๆ ด้วยการให้เปียโนทำหน้าที่นำ ก่อนเครื่องอื่นๆ ค่อยเกาะติดมาอย่างใกล้ชิด

            ผมคิดว่า Eleven Wives เป็นตัวอย่างการผสานองค์ประกอบแบบเรียบง่าย เช่น ทางเดินคอร์ดแบบเพลงป๊อป กับสไตล์อิมโพรไวซ์ที่มีลูกล่อลูกชนในตัวเอง รวมถึงแนวคิดในการเรียบเรียงดนตรีที่มีชั้นเชิง ผ่านการกลั่นกรองมาเป็นอย่างดีแล้ว … อดคิดตามมิได้ว่า หากเป็นกรณีของ กันตรึม หรือ หมอลำ จะเป็นเช่นใด

            Gently Disturbed เป็นไตเติลแทร็คที่แค่การวอล์คเบสก็บ่งบอกถึงอิทธิพลของ ชาร์ลส์ มิงกัส อยู่ชัดเจน ตามมาด้วย  The Ever Evolving Etude กระเดียดไปทางกลิ่นอายคลาสสิก ก่อนจะมาถึง  Variations In G Minor เริ่มต้นด้วยการนำทำนองจากสเกลมาแปรทำนองใหม่ๆ

            อัลบั้มปิดท้ายด้วย Umray  ที่โชว์ไอเดียไม่เหือดแห้งของ ชาย มายสโตร  และ  Structure In Emotion ที่แค่เสียง อวิชัย ใช้โบว์ (คันสี) ในเพลงนี้ก็นับว่าคุ้มค่ายิ่ง

            Gently Disturbed เป็นตัวอย่างของงานดนตรีแจ๊สร่วมสมัยที่กำลังทดลองผสมผสานกับดนตรีแนวโฟล์ค และเวิลด์มิวสิคที่ให้กลิ่นอายใหม่ๆ อันที่จริง แนวทางนี้มิใช่เรื่องใหม่ เพราะทั้งแจ๊สและคลาสสิก ก็อาศัยมรดกดนตรีพื้นบ้านมาเนิ่นนานแล้ว ดังกรณีเพลงของ เบโธเฟน และ ดโวชาร์ค เป็นต้น

            แต่ด้วยโลกที่เล็กลงอย่างทุกวันนี้ ทำให้เรามีโอกาสได้เห็นบ่อยขึ้นและถี่ขึ้นเรื่อยๆ นับจาก วีเจย์ ไอเยอร์ นักเปียโนเชื้อสายอินเดียผู้ประสมกลิ่นอายภารตะอย่างแยบยล ซึ่งกำลังเป็นที่กล่าวขวัญถึง … อวิชัย โคเฮน ทริโอ เป็นผลผลิตของยุคสมัยที่เรียบง่ายและเข้มข้นถึงเนื้อหาอย่างไม่น่าเชื่อ

            บางที ในอนาคตอาจมีศิลปินไทยก็เป็นได้ ในการนำเสนอ “หมอลำซิ่ง ประชัน แจ๊ส” แต่กว่าจะถึงวันนี้ บางทีเราอาจจะต้องมีซาวด์เอนจิเนียร์ที่ “ลด ละ เลิก” อัตตาของตัวเองก่อน และหันมาเรียนรู้ลักษณะเฉพาะของดนตรีอย่างจริงจังกระมัง.

Avishai Cohen Trio / Gently Disturbed  / Sunnyside Records

Tracks : Seattle ; Chutzpan ;  Lo Baiom Velo Balyla ;  Pinzin Kinzin ;  Puncha Puncha ;  Eleven Wives ;  Gently Disturbed ;  The Ever Evolving Etude ;  Variations In G Minor ;  Umray ;  Structure In Emotion

Personnel : Avishai Cohen , bass ; Mark Guiliana ,  drums ;  Shai Maestro ,  piano