Artist : Jacob Christoffersen Trio
Album : Facing the Sun
Record : Stunt Records
จาค็อบ คริสทอฟเฟอร์เสน ทริโอแจ๊สจากสแกนดิเนเวีย

สำหรับนักฟังแจ๊สทั้งหลาย ฟอร์แมทการประสมวงในแบบ ‘เปียโน ทริโอ’ คือสุ้มเสียงมาตรฐานที่ให้ความรู้สึกท้าทายเสมอเมื่อได้ฟัง
หากไม่นับวงทริโอที่ผิดแผกแตกต่างออกไป อย่างวงของ แนท คิง โคล ที่ใช้ ‘เปียโน-กีตาร์-เบส’ อาจจะกล่าวได้ว่าแบบฉบับของวง แจ๊ส เปียโน ทริโอ หลักๆ (เปียโน-เบส-กลอง) ที่ผู้ฟังระลึกถึงเสมอๆ นับจากอดีตจนถึงปัจจุบัน คือวงดนตรีของ บิลล์ อีแวนส์ เรื่อยมาจนถึง คีธ จาร์เรทท์ และล่าสุดคือ แบรด เมห์ลดาว ดาวรุ่ง (มานานหลายปีแล้ว) ที่ได้รับการกล่าวขานถึงค่อนข้างมากจากแวดวงแจ๊สสากลในเวลานี้
ทั้ง 3 นักเปียโน คือตัวอย่างของผู้หยัดยืนในฟอร์แมทนี้มายาวนาน และได้สร้างหลักไมล์ใหม่ๆ ให้แก่ฟอร์แมทนี้

นอกจาก 3 ทริโอ จาก 3 เจนเนอเรชั่นที่กล่าวมา เราลองมาฟังผลงานของนักเปียโนแจ๊สสายเลือดสแกนดิเนเวียนดูบ้าง
หนึ่งในนักเปียโนที่ทำให้คุณเชื่อมโยงประสบการณ์การฟังไปยังนักเปียโนอย่าง คีธ จาร์เรทท์ ไม่มากก็น้อย เห็นจะหนีไม่พ้น จาค็อบ คริสทอฟเฟอร์เสน มือเปียโนชาวเดนมาร์กวัย 38 ปี ที่เคยมีผลงาน Jazzxperirence ของเขาออกวางขายในสหรัฐอเมริกาเมื่อหลายปีก่อนหน้านี้
อย่างไรก็ดี อัลบั้มใหม่ของเขา ซึ่งในบ้านเราค่ายเพลง Hit Man นำเสนอสู่คนฟังบ้านเรา แตกต่างจากอัลบั้มก่อนหน้านั้น ตรงที่อัลบั้ม Facing the Sun เป็น ‘ทริโอ ฟอร์แมท’ ที่ให้ความกระจ่างชัดในแนวทาง และสร้างความท้าทายในการฟังอย่างมาก โดยเฉพาะการพินิจพิจารณาปฏิสัมพันธ์ของเครื่องดนตรีทั้ง 3 ชิ้น ที่ดำเนินไปบนครรลองอันเป็นเอกภาพและสมานฉันท์

ผมยังจำได้แม่นยำถึงมุมมองของ พรหมมินทร์ สุนทระศานติก อาจารย์สถาปนิก ซึ่งผันตัวมาเป็นบรรณาธิการนิตยสาร Jazz Seen ได้เคยเปรียบเปรยให้ฟังว่า ความสัมพันธ์ของ เปียโน-เบส-กลอง ในวงทริโอแจ๊สนั้น เสมือนความสัมพันธ์ของมุม 3 มุมภายในรูปทรงสามเหลี่ยม มีการถ่ายเทน้ำหนักระหว่างกัน มีการทำมุม ซึ่งในที่สุดแล้วนำไปสู่ผลลัพธ์ของความเป็นสามเหลี่ยมแบบใดแบบหนึ่งในท้ายที่สุด
ฟังมุมมองของสถาปนิกที่มีต่อดนตรีแจ๊สแล้ว ก็นับว่าแจ่มแจ๋วไม่เบา เพราะในด้านหนึ่ง ดนตรีเป็นเสมือนรูปทรงสถาปัตยกรรมทางด้านเส้นเสียง จึงมีทั้งแบบ ‘สมมาตร’ และ ‘อสมมาตร’ ผมว่าบางแง่มุมที่กล่าวมา สามารถเชื่อมโยงประสบการณ์ 2 ด้านได้ดี แม้จะไม่สอดคล้องกับทฤษฎีดนตรีโดยตรงก็ตาม แต่สร้างความเข้าใจ และความรับรู้ให้เกิดขึ้นได้เช่นกัน
กลับมาที่ จาค็อบ กันต่อนะครับ หลังจาก คาสเปอร์ วิญอม ที่ผมเคยฟันธงการันตีให้เป็นเบอร์หนึ่งของมือเปียโนแจ๊สยุโรปบนพื้นที่นี้เมื่อหลายเดือนก่อน ผมคิดว่า จาค็อบคนนี้ มีความสุขุมลุ่มลึกไปอีกแบบ ตามประสานักเปียโนยุโรปที่มีพื้นฐานมาจากดนตรีคลาสสิก โดยเขาสามารถหยิบบุคลิกภาพการอิมโพรไวเซชั่นที่ชวนให้เราคิดถึง คีธ จาร์เรทท์ ขึ้นมาได้อย่างน่าตื่นตะลึงทีเดียว

จาค็อบ เติบโตมาในเมืองโคเปนฮาเกน สวรรค์อีกแห่งหนึ่งของแจ๊สยุโรป นอกเหนือจากนครปารีส เขาซึมซับดนตรีของมือเปียโนระดับตำนาน อย่าง บิลล์, คีธ และ เฮอร์บี แฮนค็อก มาแต่อ้อนแต่ออก ภายหลังจากการฝึกฝนอันยาวนาน ผ่านมาทั้งการเล่นในแบบดนตรีคลาสสิก ร็อค และ แจ๊ส มาอย่างเคี่ยวกรำในท้ายที่สุด วอยซิ่งของ จาค็อบ มีความสละสลวย งดงามในทำนอง ชัดเจนในทิศทางของฮาร์มอนี เหนืออื่นใด ในหลายๆ เพลงบ่งบอกถึงการแสดงตัวตนออกมาอย่างเป็นธรรมชาติ ไม่ตึงเครียดและสุดโต่งจนเกินไป แต่ขณะเดียวกัน ก็อาจจะไม่เต็มที่เท่าที่ควรในบางเพลง

นอกจากงานเล่นดนตรีให้แก่ศิลปินนับไม่ถ้วน ตั้งแต่ ฮันส์ อุลริค, ลาร์ส มอลเลอร์, ดีแบซซ์, ฟินน์ ออตโต แฮนเสน ไปจนถึง คาร์สเตน โวเกล นอร์ดิก แล้ว นักเปียโนคนนี้ยังรับงานสอนดนตรีที่ ริธึ่มมิค คอนเซอวาทอรี ออฟ โคเปนฮาเกน ก่อนจะมาลงเอยกับมือเบส เจสเปอร์ โบดิลเสน ซึ่งเป็นมือเบสที่มีตารางงานแน่นขนัดที่สุดคนหนึ่งของเดนมาร์ก และมือกลอง โจนาส โจฮานเสน ที่เคยทำงานร่วมกับมือกีตาร์ อุลฟ์ เวเกนเนียส มาแล้ว
อัลบั้ม Facing the Sun บรรจุ 10 เพลง มีเพลงสแตนดาร์ดจากปลายปากกาของ โคล พอร์เทอร์ 2 เพลง คือ Everything I Love และ All of You ส่วนอีก 8 เพลงที่เหลือเป็นเพลงของ จาค็อบ ล้วนๆ ซึ่งโดยปกติสำหรับศิลปินแจ๊ส หากไม่มั่นใจกับศักยภาพด้านการประพันธ์ดนตรีของตนเอง คงไม่กล้าปล่อยเพลงออริจินัลออกมามากขนาดนี้ แต่สำหรับ จาค็อบ เพลงของเขามีพลังดึงดูดความสนใจได้ตั้งแต่จุดเริ่มต้นของการฟังจนจบอัลบั้มเลยทีเดียว

เปิดตัวด้วยไตเติลแทร็ค Facing The Sun เป็นตัวอย่างการลื่นไหลของตัวโน้ตที่พลิ้วไหวและมีชีวิตชีวา เมื่อมาถึง Everything I Love เจสเปอร์ โชว์โซโลเบสได้อย่างลงตัว บ่งบอกถึงอิทธิพลที่ได้รับจากมือเบสดานิชรุ่นก่อนหน้าอย่าง นีลส์ เฮนนิ่ง ออสเตรด พีเดอร์เสน เช่นเดียวกับทางกลองที่ขับเคลื่อนอย่างมีสีสันใน Fenster And McManus

Remembering เป็นภาคโรแมนซ์ของ จาค็อบ ที่ชวนให้วาบหวาม การเลือกใช้ตัวโน้ตบนช่องว่างที่เหลืออยู่ เป็นศิลปะที่เขาเรียนรู้มาจาก คีธ จาร์เรทท์ เมื่อมาถึง On The Horizon ปฏิสัมพันธ์ของนักดนตรีทั้ง 3 บนเฟรสซิ่งสั้นๆ เป็นเสมือนบทสนทนาที่น่าติดตาม ก่อนจะคลี่คลาย จนมาถึง Sing Song เพลงเมนสตรีมที่อยู่ในขั้นมาตรฐาน โดยตัวเพลงไม่โดดเด่นนัก ยกเว้นโซโล่เบสของ เจสเปอร์ ในช่วงท้าย
Apology มีอีเดียมแบบบ็อพ ตัวทำนองเคลื่อนไหวรวดเร็ว ทั้ง เบสและกลอง พยายามจะฟิลอินอารมณ์ให้สอดคล้องกับเปียโน แต่ยังไม่กลมกลืนนัก ตรงข้ามกับ Homecoming ซึ่งให้ความสงบนิ่งสมชื่อเพลง ก่อนจะกลับไปหาเพลงสแตนดาร์ดอย่าง All Of You ในอัตราความเร็วแบบมิด-เทมโป เป็นซอฟท์สวิง อัลบั้มลงเอยด้วย Transformation Game เพลงที่มีการใช้โมดหรือสเกลแปลกหู ให้จินตนาการไม่ต่างจากฉากเรื่องราวของนวนิยายไซไฟ

เราคงต้องยอมรับความจริงว่า แม้จะเก่งกาจเพียงใด แต่ความสำเร็จของ จาค็อบ คริสทอฟเฟอร์เสน มิได้อยู่ที่การบรรเลงเปียโนของเขาเท่านั้น หากยังอยู่ที่เพื่อนนักดนตรีอีก 2 คน ซึ่งมีส่วนร่วมในระดับเท่าๆ กัน เพื่อผลักดันให้เกิดซาวด์ดนตรีแบบทริโอที่มีดุลยภาพขึ้นมา
ส่วนใครจะมองว่าเป็นความสัมพันธ์แบบรูปทรงสามเหลี่ยมหรือไม่ คงต้องหาโอกาสพิสูจน์กันดู.

- อนันต์ ลือประดิษฐ์ -

Jacob Christoffersen Trio / Facing the Sun / Stunt Records
Tracks : 1. Facing The Sun 2. Everything I Love 3. Fenster And McManus 4. Remembering 5. On The Horizon 6. Sing Song 7. Apology 8. Homecoming 9. All Of You 10. Transformation Game
Personnel : Jacob Christoffersen, piano; Jesper Bodilsen, bass; Jonas Johansen, drums
Recording Date : March & May 2005, at Nilento Studio, Gothenburg Sweden